Back

ⓘ Түүх




                                               

Түүх

Түүх гэж хүний амьдрал, нийгмийн үйл явцыг цаг хугацаа, орчинтой нь уялдуулан задлан шинжилж, үр дагавар, нөхцөл, харилцаа холбоо зэргийг нь сийрүүлэн бичсэн бичиг баримтуудыг хэлнэ. Илүү өргөн утгаараа тэрхүү "үйл явц" гэж ойлгож болно. Бас хүний амьдралаас гадна ямар нэгэн үзэгдэл,зүйлсд ч гэсэн хэрэглэгдэх тохиолдол байдаг. Хүн төрөлхтний түүхийг анх системчлэн бичсэн хүмүүс нь Эртний Грекийн Плутархи, Хятадын Хань улсын түүхч Сы Ма Цянь нар болно. Плутархи нь эртний Грекийн улс төр, нийгэм, дипломат, дайн байлдааны түүхийг тухайн үеийн бага Азид байсан Ассирийн Эзэнт гүрэн болон Грекий ...

                                               

Казахстаны түүх

Казахын жүз буюу орд нь баруун, дунд, зүүн гэсэн 3 жигүүрээс бүрддэг овог аймгийн зохион байгуулалт юм. Үүссэн цаг хугацааны хувьд эрдэмтэд өөр саналтай байдаг ба 15-р зуунаас эртгүй үүссэн бололтой. Анх жүзүүд нь 17-р зуунаас Зүүнгарын хаант улсын эсрэг байлдаанд түр зуур нэгддэг байжээ. Өнөөгийн Казахстанд, аймгархах нь амьдралд түгээмэл. Одоо ч гэсэн учралдахдаа ямар аймгийнх вэ гэж бие биенээсээ асууцгаадаг. Гэхдээ аймгуудын хооронд ямар нэгэн өшөө хорсол үгүй бөгөөд аймаг харгалзахгүйгээр тэд нэг л үндэстэн гэж үзэгддэг. Өдгөөгийн Казахстан дахь ихэнх Хасагууд нь: Бага Дүү жүз Дунд жү ...

                                               

Камбожийн түүх

Камбожийн түүх нь МЭӨ 4200 жилийн өмнө хүн суурьшин амьдарч байсан ул мөрөөс эхэлнэ. Нарийвчлан авч үзвэл кхмерчүүдийн эзэнт улс буюу камбожчууд өөрсдийгөө ба хэлээ нэрлэж эхэлсэн сүүлийн 1200 жилийн түүх юм.

                                               

Монголын түүх

Монголын түүх нь Монголчуудын нүүдэл ба суурьшлын түүхтэй салшгүй холбоотой. Өнөөгийн Монгол улсын нутаг дэвсгэрт хүн суурьшсан цагаас эхлэн нүүдэлчид эзэгнэн, Хүннү, Сяньби гүрнүүд ч байгуулагдаж байв. 1190 онд Чингис хаан тархай бутархай олон монгол аймгийг нэгэн тугийн дор нэгтгэв. Их Монгол улс хүчирхэгжсэн үедээ европын зүүн хагас, азийн ихэнх газар нутгийг өөрийн мэдэлд оруулсан, хүн төрөлхтөний түүхэнд дахин давтагдаагүй асар том газар нутагтай, улсын нутаг дэвсгэр дотроо Монголын энхтайвныг бий болгож чадсан хүчирхэг гүрэн байлаа. Хэдийгээр монголчууд дэлхийн түүхэнд тодрон гарч, а ...

                                               

Ляо улсын түүх

Ляо улсын түүх буюу Ляо Ши нь Монголын Юань улсын Тогоонтөмөр хааны Жи жэнгийн 4 дүгээр онд Тогтох тэргүүтэй Судар бичгийн хүрээлэнгийн түшмэдийн бичсэн түүхийн сурвалж бичиг юм.

                                               

Монголын Баруун хил хамгаалалтын түүх

Монгол улсын өмнөт хил нь 1695-1850 онд орон нутгийн хэмжээнд Ар, Өвөр Монголын эртний аймаг, хошуудын бэлчээр нутгийн хуваариас үүсгэн тогтоогдож, овоо тэмдгүүдээр тэмдэглэгдэн тогтоогдсон түүхтэй. Манж Чин улсын ноёрхлыг эсэргүүцсэн бослого, хөдөлгөөнүүд ХХ зууны эхээр Хятад, Монгол улсад өрнөж, Халхын ноёдын төлөөлөгчид Хаант Орос улсаас дэмжлэг авч, Манжийн захиргааг халж, 1911 оны 12 дугаар сарын 29-нд тусгаар тогтнолоо зарлаж, Богд Жибзундамбыг хаан ширээнд өргөмжлөн улсын нэрийг Монгол хэмээн төрт ёсоо дахин сэргээв. Богд хаант Монгол улсын засгийн газар хойт зүгийн зах хязгаарыг ха ...

                                               

Түүхэн жилийн өдөр

Тэмдэглэлт өдрийн жагсаалт, он дарааллын тоолол, түүх, шинэ эриний түүх Хоног, сар, жил, арван, зуун, мянган Ангилал:Өдрүүд, Ангилал:Арван, Ангилал:Зуун, Ангилал:Он мянган

                                               

Монголын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцлийн түүх

Монголын тусгаар тогтнолын төлөө тэмцлийн түүх нь дундад зууны үед эрх мэдэл булаалцалдаж, манж-хятадын хаад ноёдын амлалт, хээл хахуульд автсан монголын хаан, хан, хутагт, ноёдуудын өөр хоорондын хямралдааны үр дүнд тулгар төрийн тусгаар тогтнолоо Манж чин улсад алдсан үеэс эхлээд ХХ зууны эхээр үндэсний ухамсарын сэргэлтийн үр дүнд Манжийн дарлалаас салж, Богд хаант Монгол улсыг байгуулан тулгар төрийнхөө тусгаар тогтнолыг хөрш орос хятад улсууд болон гадаадын улс, гүрнүүдээр хүлээн зөвшөөрүүлэхийн төлөө монголын үе үеийн эх орончдын явуулсан урт хугацааны тэмцэл юм. Тусгаар тогтнолын тө ...

                                               

Асрагч нэртийн түүх

Асрагч нэртийн түүх хэмээх сурвалж бичиг бол Халхын баруун гарын Сайн ноён хошууны засаг ноён Шамба эрх дайчингийн 1677 онд зохиосон түүхийн сурвалж бичиг юм. Энэ түүхэн сурвалж бичиг нь 16-17 дугаар зууны үеийн Монголын түүхэн хэрэг явдал, ар халхын ноёдын угийн бичиг зэргийг багтаажээ. Анх энэ сурвалж нь тодорхой оноосон нэргүй байсан бөгөөд 1958 онд түүхч, археологич Хөдөөгийн Пэрлээ оршил, зүүлт тайлбар хийж, анх зохиосон Жамба буюу Шамба эрх дайчин ноёны нэрний монгол орчуулгаар нэрлэж хэвлүүлсэн юм. 2006 онд МУИС, Монгол судлалын төвөөс монгол түүхийн сурвалж бичгүүдийг Ш.Чоймаа нары ...

                                               

Түүхийн товчоо

Түүхийн товчоо гэдэг нь түүхэн үйл явдлыг дүрслэн бичихийг хэлнэ. Орчин үед түүхийн товчоо нь шинжлэх ухааны үндэслэл дээр бичигдэх болсноос хамааран түүх судлалд харьяалагдах болжээ. Түүх бичлэг нь түүхийн үйл явдалд хандах хандлага, түүхийг бичих арга зүй юм. Тухайн цаг үеийн нөлөө, улс төрчид, засгийн газраас хамааран бодит байдлыг гуйвуулан бичих явдал олон оронд гарч байв. Монголд шарын шашин нэвтэрсэн үед Чингис болон бусад монгол хаадыг Энэтхэг, Төвдийн хаадаас гаралтай гэж бичих болсон бол Манжийн үед Манжийн оролцоотойгоор монголын түүхийг мөн л өөрчлөн бичихийг оролджээ. Социализ ...

                                               

Орчин үеийн Монголын түүх

1921 оны Ардын хувьсгал Монголын засаг захиргааны системыг өөрчилсөн. 1923 онд аймгийн нэрийг өөрчлөх тухай засгийн газрын шийдвэр гарч Түшээт хан аймаг–Богд Хан уулын аймаг, Сэцэн хан аймаг–Хан Хэнтий уулын аймаг, Сайн ноён хан аймаг–Цэцэрлэг Мандал уулын аймаг, Засагт хан аймаг–Хан тайшир уулын аймаг гэж нэрлэгджээ. Богдхан уулын аймгийн төвийг нийслэл хүрээнээс шилжүүлж Лүнд төвлөрүүлэх, Хан-Хэнтий аймгийн төвийг Өндөрхаанд, Цэцэрлэг Мандал аймгийн төвийг Цэцэрлэгт, Хан Тайшир аймгийн төвийг улиастайд байлгахаар тогтоожээ. Дээрх 4 аймгаас гадна Ховдын хязгаарт байсан Дөрвөдийн Зоригт ха ...

                                               

Ази

Ази дэлхийн хамгийн том газар нутаг, хамгийн олон хүнтэй тив юм. Дэлхийн бөмбөрцгийн дорнод болон умард хагаст газрын гадаргуугийн 8.7%, хуурай газрын 30% эзлэн оршиж байна. Ази тивд хүн төрөлхтний 60 хувь болсон 4.4 тэрбум хүн аж төрөн сууж байна. Ази тив Европ тив холбоотой бөгөөд Евразийн эх газар хэмээнэ. Тэгээд Ази, Европын хил хязгаарыг хэд хэдэн янзаар зурдаг. Дийлэнх олонхийн бодсоноор баруун тал нь Улаан тэнгис, Суэцийн суваг, Хар тэнгис, Кавказын нуруу, Каспийн тэнгис, Урал гол, Уралын нуруугаар зурдаг. Зүүн тал нь Номхон далай хүрч, өмнөд талаараа Энэтхэгийн далай, умард талаара ...

                                               

Дэлхийн сэтгүүл зүйн түүх

Дэлхийн сэтгүүл зүйн түүх ном. Доктор М.Зулькафиль, Ч.Чойсамба нарын бичсэн 2 боть нэг сэдэвт зохиол нь 1609-2000 он хүртэлх дэлхийн сэтгүүл зүйн түүхийг сүүлийн үеийн жишээ баримт, баялаг мэдээлэлд тулгуурлан бичигдсэн монгол хэл дээр гарсан анхны томоохон нэг сэдэвт зохиол юм.

                                               

Монголын тогтмол хэвлэлийн түүхэн тэмдэглэл

Монголын тогтмол хэвлэлийн түүхэн тэмдэглэл ” ном. Түүхийн шинжлэх ухааны доктор, нэрт сэтгүүл зүй судлаач Г.Дэлэгийн энэ бүтээл нь 1908 онд Хятадын Грин мужид монгол хэл дээр гарч байсан" Монгол үгийн бодрол” сониноос эхлээд 1924 онд гарч эхэлсэн" Ардын эрх” сонин хүртэлх гадаад, дотоодод гарч байсан тогтмол хэвлэлүүдийг судалж бичжээ.